شماره : 1540
۲۲ / ۱ / ۱۴۰۱ - ۹:۴۸

کتاب «آشنایی با منابع کلامی امامیه» از آثار انجمن کلام اسلامی حوزه؛ با موضوع کلام و عقاید منتشر گردید.

به گزارش روابط عمومی انجمن کلام اسلامی حوزه، کتاب «آشنایی با منابع کلامی امامیه» از آثار انجمن کلام اسلامی حوزه، به همت بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی؛ با موضوع کلام و عقاید منتشر گردید.   آشنایی با منابع یک علم به‌منزله گام نخست و پنجره ورود به آن علم است. با توجه به تطورات

به گزارش روابط عمومی انجمن کلام اسلامی حوزه، کتاب «آشنایی با منابع کلامی امامیه» از آثار انجمن کلام اسلامی حوزه، به همت بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی؛ با موضوع کلام و عقاید منتشر گردید.

 

آشنایی با منابع یک علم به‌منزله گام نخست و پنجره ورود به آن علم است. با توجه به تطورات و تحولاتی که علم کلام در طول قرون متمادی پشت سر گذاشته و اخذ و اقتباس‌هایی که در این دوره‌ها داشته است، گاه ادبیات، مفاهیم و حتی واژگان این علم دچار تحولاتی شده است. این تغییرات سبب شده است که فهم منابع کلامی امامیه در سده‌های نخستین برای پژوهشگران و دانشجویان این علم با دشواری‌هایی همراه باشد.
 با توجه به همین ضرورت در کتاب «آشنایی با منابع کلامی امامیه» به معرفی منابع کلامی امامیه در پنج قرن نخست پرداخته‌شده و سعی شده است تا حد امکان خوانندگان با ویژگی‌ها، ساختار و ادبیات هر اثر آشنا شوند.
مجموعه پیش رو در دو فصل  بخش کلامی – حدیثی و کلامی – عقلی تهیه و تدوین‌شده و تنها به منابع کلامی تا نیمه قرن پنجم بسنده شده است.
 محمدجعفر رضایی در بخش مقدمه این کتاب آورده است:آشنایی با منابع کلامی امامیه، برای همه پژوهشگران کلام امامیه و حتی کلام اسلامی ضرورت دارد. در حقیقت تحقیق در این حوزه وابسته به آشنایی کامل با منابع آن است، هرچند کلام از علوم عقلی نقلی است و پژوهش‌های کلامی ممکن است بدون توجه به آثار متکلمان پیشین و با بررسی مسائل کلامی و پاسخ به آن‌ها با تکیه‌بر ادله عقلی یا نقلی به سرانجام برسد.
بخش در خورد توجهی از منابع کلامی و اعتقادی امامیه به جریان محدثان اختصاص دارد و در حقیقت روایات یکی از منابع مهم تفکر کلامی بوده‌اند گذشته از آن در بین عالمان امامیه از همان آغاز دو جریان فکری وجود داشته است.تا قرن پنجم آثار کلامی حدیثی بسیاری در امامیه تألیف شده است بااین‌حال در این کتاب به سبب محدودیت امکان معرفی همه این منابع وجود ندارد به همین دلیل صرفاً به مهم‌ترین آن‌ها پرداخته‌شده است.
این اثر در شمارگان ۳۰۰ نسخه و در قطع رقعی منتشرشده و در اختیار علاقه‌مندان به کتاب و کتاب‌خوانی قرارگرفته است.

ثبت شده در سایت انجمن كلام اسلامی حوزه طی شماره 1540 توسط انجمن کلام اسلامی حوزه علمیه و در روز دوشنبه ۲۲ فروردین ۱۴۰۱ ساعت ۰۹:۴۸:۳۳
© Copyright 2022 https://ikq.ir . All Rights Reserved چاپ این خبر
شماره : 1526
۵ / ۱۱ / ۱۴۰۰ - ۹:۲۱

سلسله نشست های کلام پژوهان جوان با عنوان نشست علمی«جایگاه و کارکردهای عقل نزد ماتریدیه متقدم»برگزار گردید.

به گزارش روابط عمومی انجمن کلام اسلامی حوزه، سلسله نشست های کلام پژوهان جوان با عنوان نشست علمی« جایگاه و کارکردهای عقل نزد ماتریدیه متقدم»به همت انجمن کلام اسلامی حوزه و با حضور ارائه دهنده حجت الاسلام مهاجری، حجت الاسلام دکتر جلالی به عنوان ناقد و با دبیری حجه السلام مروجی سه شنبه ۳ بهمن

به گزارش روابط عمومی انجمن کلام اسلامی حوزه، سلسله نشست های کلام پژوهان جوان با عنوان نشست علمی« جایگاه و کارکردهای عقل نزد ماتریدیه متقدم»به همت انجمن کلام اسلامی حوزه و با حضور ارائه دهنده حجت الاسلام مهاجری، حجت الاسلام دکتر جلالی به عنوان ناقد و با دبیری حجه السلام مروجی سه شنبه ۳ بهمن ماه  در سالن همایش انجمن های علمی حوزه برگزار  گردید.

در ابتدای این نشست حجت الاسلام محمداقا مروجی دبیر جلسه به جانمایی نشست علمی جایگاه و کارکردهای عقل نزد ماتریدیه متقدم در سلسله نشست‌های کلام‌پژوهان جوان پرداخت و گفت:

ضمن تبریک ایام مبارک تولد حضرت زهرای مرضیه سلام الله علیها و تقدیر از انجمن کلام حوزه، نکاتی به عنوان پیش مقدمه بحث عرض می‌گردد:

۱- فلسفه ذکر واژه «متقدم» که در عنوان موضوع ذکر شده توسط ارائه دهنده بیان خواهد شد. ۲- بحث مذکور در گروه سلفیه پژوهی دفتر تبلیغات تحت اشراف حجه الاسلام دکتر علیزاده موسوی انجام شده است. ۳- علت بحث از عقل عند المذاهب (با آن که گروه سلفیه پژوهی تمرکز بر شخصیت ابن تیمیه و سلفیه دارد) که یک نشست آن هفته قبل تحت عنوان:«جایگاه عقل نزد فخر رازی» ارائه شد، بخاطرعللی است: الف- در بحث از مبانی هر فرقه، آشنایی با منابع معرفتی از مهمترین مطالب است. ب- یکی از منابع معرفتی، عقل است که زیاد مورد کنکاش قرار گرفته و بحث در عقل در کارکرد، قلمرو، جایگاه (در تعارض عقل و نقل کدام مقدم می‌شود)، سیر تطور آن در هر فرقه و موارد دیگر انجام می‌شود. ج- قرار دادن ابن تیمیه در ترازوی سنجش، نسبت به سایر فرق اهل سنت در استفاده از منبع عقل، بحث را به بررسی عقل پژوهی عندالمذاهب می‌رساند. د- برخی از دوستان گروه سلفیه پژوهی بحث عقل نزد فرقه اشعری و برخی بحث عقل نزد فرقه اهل حدیث و برخی نیز بحث عقل نزد ماتریدیه را انجام دادند و ارائه دهنده از گروه اخیر است.

پس از توضیحات دبیر جلسه، ارائه دهنده محترم، حجت الاسلام مهاجری در تبیین مقاله خود ابتداء به مراحل تحقیق اشاره کرد و گفت:

ضمن تقدیر و تشکر از همه دوستان و بالاخص آقای جلالی و آقای علیزاده موسوی، این جانب تحقیق را در شش مرحله انجام دادم:

۱- بحث از جریان شناسی و جغرافیای ماتریدیه ۲- بحث از شخصیت شناسی این فرقه با توجه به مناطق زیستی آنان ۳- منبع شناسی این فرقه با توجه به شخصیت های شاخص آنان ۴- سراغ دو گونه اثر با تکیه بر عقل پژوهی رفتیم: الف- از برخی آثار روش عقل پژوهی را اخذ کردیم ب- از برخی آثار استنباط کارکردهای عقل را اخذ کردیم( که اگر کسی از کارکردها استفاده کند، عقل گراست و الا عقل گریز است). چهار کارکرد برای عقل اصطیاد شد: معرفت سازی عقل؛ حجت سازی عقل؛ معنا گرایی عقل؛ اعتبار سنجی عقل. البته کارکردهای دیگری نیز برای عقل وجود دارد که در حوزه نظری است و نمی‌توان با آن تشخیص داد که یک نظریه پرداز عقل گراست و یا عقل گریز مانند استفاده از قیاس، استفاده از بحث حسن و قبح و… ۵- تقسیم بندی تاریخ ماتریدیه بر اساس تطور عقل که می‌توان به سه دوره تقسیم نمود: ماتریدیه متقدم (از قرن ۴-۸)؛ ماتریدیه متوسط (از قرن ۸-۱۰) و ماتریدیه متأخر (از قرن ۱۰-معاصر). در دوره ماتریدیه متقدم نخستین شاهد شکوفایی عقل و بهره وری حداکثری از عقل هستیم. در دوره ماتریدیه متوسط شاهد نزول استفاده از عقل هستیم که دلایلی همچون نقل مکان، تأثیر از فرقه اشعری و… دارد. در دوره ماتریدیه متأخر به خاطر تأثیر جریانهای بنیادگرا بر این فرقه، شاهد استفاده حداقلی از عقل هستیم.

۶- انتخاب شخصیت‌های شاخص سه دوره انجام شد. در دوره ماتریدیه متقدم ابومنصور ماتریدی و ابومعین نسفی، در دوره ماتریدیه متوسط ابن همام و در دوره ماتریدیه متأخر شاه ولی الله دهلوی انتخاب شد. دو عامل باعث گزینش این شخصیت‌ها شد: داشتن موضع مشخص درباره عقل توسط آنان و تفاوت موضع این افراد نسبت شخصیت‌های ماقبل خود. در بحث این جانب که ماتریدیه متقدم است، از ابومنصور کتاب التوحید و از ابومعین نسفی کتاب تبصره الادله برای انجام تحقیق انتخاب شد و این انتخاب دلایلی دارد همچون تأکید شارحین این کتب بر اهمیت همین کتب در فرقه ماتریدیه.

فایده تحقیق: الف- اگر بتوانیم نمای عقلی به فرقه‌ها بدهیم، می‌توان باب گفتگو با آنان را باز کرد. ب-تنبه دادن به افراد معاصر هر فرقه نسبت به عقبه خودشان.

در بحث مذکور، ابتدا کاکردهای عقل ذیل چهارکارکرد که در مطالب قبل بیان شد، اصطیاد گشت و فیش‌ها و گزارش‌های بیان شده در مقاله را تحت آن کارکردها قرار دادیم. بحث در چهار فصل انجام شد: ۱- چیستی شناسی عقل: بحث از تعریف عقل و.. است. در تحقیق گفته شد که ابومنصور ماتریدی به صراحت از عقل تعریف ندارد اما از مطالبش در کاکردها، می‌توان تعریف را اخذ کرد برخلاف ابومعین نسفی که از عقل تعریف آورده است. ۲-  هستی شناسی عقل: بحث از مصادیق قضایای عقلی است. در تحقیق از کارکردهای عقل همچون منبعیت عقل برای شناخت، دفاع از گزاره‌های کلامی و … بحث شد. ۳- معرفت شناسی عقل: این بحث ذیل دو عنوان معرفت شناسی عام و خاص انجام شد. ۴- کارکرد شناسی عقل: کارکردهایی همچون: مبناسازی، اثبات گزاره‌های دینی و… بیان شد.

نتیجه تحقیق: ماتریدیه متقدم با تکیه بر دو شخصی ابومنصور و ابومعین نسفی، بهره‌وری حداکثری از عقل را دارند و لذا عقل گرا هستند، هر چند ابومعین مقداری تعدیل شد.

پس از ارائه حجت الاسلام مهاجری، ناقد محترم جلسه جناب آقای حجت الاسلام دکتر جلالی،  نسبت به مطالب مطرح شده در جلسه عنوان کرد و گفت:

 قبل از ذکر نکاتی برای غنی شدن تحقیق، باید اهمیت تحقیق در فرقه ماتریدیه را بیان کنیم. در ابتدای کار این جانب که به ابتدای دهه هشتاد شمسی برمی‌گردد، اطلاعات قابل ملاحضه‌ای درباره این فرقه وجود نداشت ولی الان با تلاش محقیقین وجود دارد. این فرقه از لحاظ عِدّه و عُدّه مهم است. به لحاظ بسیاری از عقاید و منابع معرفتی، با شیعه قرابت دارد جز در باب امامت که این مبحث و مباحث دیگر همچون رؤیت خدا، نشان می‌دهد که این فرقه از فرق اهل سنت است. شیعه با حنفیان (ماتریدیه حنفی هستند) از زمان امام صادق علیه السلام تا الان همچواری داریم که در مناطقی همچون عراق، خراسان، شبه قاره و… هستند. البته تقابلاتی با آنها نیز داشتیم همانند عصر صفویان که حکومت عثمانی نمایندگی آنها را داشت. هر دو گروه باور دارند که دین اسلام عقل گراست هر چند در برخی از عصرها همانند ماتریدیه معاصر و اخباریان شیعه، بحث عقل کم رنگ شده است.

اما نکات نقد: ۱- انتخاب اثر: برای پیش برد تحقیق نیاز به گزینش هست، اما گاهی از حقیقت دور می‌شویم و باید نگاه کلی به یک فرقه داشت و نمی‌شود با انتخاب اثر خاص (همانند التوحید ابومنصور و تبصره الادله ابومعین) به نتیجه رسید، به خصوص که آثار ابومنصور زیادند هرگند دو اثر مهم او به دست ما رسیده است که همان التوحید و تأویلات است. اما التوحید (که آقای مهاجری انتخاب کردند) دارای دو مشکل است: الف- کتب ناقص و بی‌سر و ته است و سه رساله بوده که در این کتاب جمع‌آوری شده است و منظم نیست و همه ابواب کلام را ندارد. ب- کتاب مغلقی است. اما کتاب تأویلات روان و بسیار فنی‌تر و سرشارتر از التوحید است و تفسیر بی‌نظیر عقلی است و برای فهم دیدگاه ابومنصور باید به این کتاب هم رجوع شود. ابومعین نسفی نیز سه اثر دارد و غیر تبصره، دو کتاب دیگرش(التمهید و بحر الکلام) خلاصه تبصره هستند و توجه به بحرالکلام مهم است.

۲- در انتخاب شخصیت: در ماتریدیه متقدم، افراد دیگری نیز هستند همانند حکیم سمرقندی (شاگرد ابومنصور) و ابولیث سمرقندی (که پایه‌گذار منظومه فکری ابومعین نسفی و سایرین است) که به اینها نیز بایستی در تحقیقتان توجه می‌شد.

۳- در تقسیم بندی نیاز به ملاک روشنتر است. مثلاً ابوالبرکات نسفی قرن هشتمی، همانند ابومعین و حتی بیشتر از او عقل گراست (در حالی که شما گفتید ماتریدیه متقدم عقل گراتر از متوسط است). ۴- در کارکرد عقل گفتید که استفاده از مباحث عقل نظری همچون قیاس و… نشانه عقل گرا بودن نیست، به نظر درست نیست و این بحث چه تفاوتی با کارکرد حجت سازی دارد؟ حتی نسبت به ابن تیمیه هم کم لطفی است که بگوئیم عقل گرا نیست و عقل گرایی درجات دارد و استفاده از گزاره عقل، عقل گرایی محسوب می‌شود.

۵- تأویل را به صورت خوب بحث نکردید و فقط یک نظر از ابومنصور را در این بحث آوردید، در حالی که وی در کتاب تأویلات، خودش را قائل به تأویل نشان می‌دهد. ۶- مصادیق در این حیطه‌ها مشخص نشده است. ۷- تقسیم معرفت شناسی به عام و خاص، به نظر سلیقه شخصی شماست. ۸- در کارکرد علل مبناسازی دینی که ذکر کردید، بنده مطلبی ندیدم. ۹- اینگه فرمودید شاهد بهره وری حداکثری عقل در ماتریدیه متقدم هستیم، این مطلب نسبت به فرقه ماتریدیه درست است اما نسبت به فرق معاصرشان درست نیست.

در ادامه جناب آقای مهاجری این نقدها را باعق غنی تر شدن تحقیق دانست و البته کلیت این نقدها را بخاطر محدود بودن تحقیق خودشان، وارد ندانستند زیرا بحث از سایر شخصیت‌ها و سایر آثار و… در تحقیقات مفصل انجام می‌شود و این تحقیق عهده‌دار گوشه‌ای از بحث فرقه ماتریدیه است.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ثبت شده در سایت انجمن كلام اسلامی حوزه طی شماره 1526 توسط انجمن کلام اسلامی حوزه علمیه و در روز سه شنبه ۵ بهمن ۱۴۰۰ ساعت ۰۹:۲۱:۰۳
© Copyright 2022 https://ikq.ir . All Rights Reserved چاپ این خبر
شماره : 1515
۳۰ / ۱۰ / ۱۴۰۰ - ۱۳:۲۰

سلسله نشست های کلام پژوهان جوان با موضوع «جایگاه و کارکردهای عقل نزد ماتریدیه متقدم» برگزار می گردد.

به گزارش روابط عمومی انجمن کلام اسلامی حوزه ، برگزاری نشست علمی با موضوع «جایگاه و کارکردهای عقل نزد ماتریدیه متقدم»به همت انجمن کلام اسلامی در مکان انجمن های علمی حوزه برگزار می گردد.     این نشست علمی با ارائه : حجت الاسلام والمسلمین سیدعلی محمد مهاجری در تاریخ ۳ بهمن ماه برگزار می

به گزارش روابط عمومی انجمن کلام اسلامی حوزه ، برگزاری نشست علمی با موضوع «جایگاه و کارکردهای عقل نزد ماتریدیه متقدم»به همت انجمن کلام اسلامی در مکان انجمن های علمی حوزه برگزار می گردد.

 

 

این نشست علمی با ارائه : حجت الاسلام والمسلمین سیدعلی محمد مهاجری در تاریخ ۳ بهمن ماه برگزار می گردد .

 

ناقد این نشست علمی استاد ارجمند حجت الاسلام والمسلمین دکتر جلالی،استاد حوزه و دانشگاه خواهند بود .

 

دبیری علمی این جلسه بر عهده حجت الاسلام والمسلمین فلاح می باشد .

 

نحوه برگزاری:حضوری و آنلاین

 

 

 

۱) حضوری : ساعت  ۱۵:۳۰  سالن همایش انجمن های علمی حوزه(با رعایت پروتکل های بهداشتی)

 

 

 

به آدرس: قم – خیابان جمهوری – کوچه دوم – فرعی چپ – ساختمان انجمن های علمی حوزه – طبقه همکف

 

 

 

۲) آنلاین: لینک کرسی ترویجی

 

 

 

👇👇👇👇

 

 

 

 https://lms.maaref.org/jikq/

 

 

 

شرکت عموم طلاب و دانشجویان، خواهران و برادران آزاد می باشد .

ثبت شده در سایت انجمن كلام اسلامی حوزه طی شماره 1515 توسط انجمن کلام اسلامی حوزه علمیه و در روز پنجشنبه ۳۰ دی ۱۴۰۰ ساعت ۱۳:۲۰:۵۳
© Copyright 2022 https://ikq.ir . All Rights Reserved چاپ این خبر
شماره : 1512
۳۰ / ۱۰ / ۱۴۰۰ - ۱۲:۵۶

سلسله نشست های کلام پژوهان جوان با عنوان نشست علمی«جایگاه عقل نزد فخر رازی»برگزار گردید.

به گزارش روابط عمومی انجمن کلام اسلامی حوزه، سلسله نشست های کلام پژوهان جوان با عنوان نشست علمی«جایگاه عقل نزد فخر رازی»به همت انجمن کلام اسلامی حوزه و با حضور ارائه دهنده حجت الاسلام فلاح  ، دکتر محمدجعفر رضایی به عنوان ناقد و با دبیری حجه السلام مهاجری سه شنبه ۲۸ دی ماه  در سالن

به گزارش روابط عمومی انجمن کلام اسلامی حوزه، سلسله نشست های کلام پژوهان جوان با عنوان نشست علمی«جایگاه عقل نزد فخر رازی»به همت انجمن کلام اسلامی حوزه و با حضور ارائه دهنده حجت الاسلام فلاح  ، دکتر محمدجعفر رضایی به عنوان ناقد و با دبیری حجه السلام مهاجری سه شنبه ۲۸ دی ماه  در سالن همایش انجمن های علمی حوزه برگزار  گردید.

 

 

در ابتدای این نشست حجت الاسلام سید علی محمد مهاجری دبیر جلسه به جانمایی نشست علمی جایگاه و کارکردهای عقل نزد فخر رازی در سلسله نشست‌های کلام‌پژوهان جوان پرداخت و گفت:

این سلسله‌نشست‌ها با موضوع «عقل عند المذاهب» توسط اعضای محترم گروه سلفیه‌پژوهی دفتر تبلیغات ارائه می‌شود که زمینه اصلی کارشان پژوهش‌های مرتبط با جریانات سلفی با تأکید بر مبانی و اندیشه‌های ابن تیمیه است.

وی در بیان ارتباط موضوع «عقل عند المذاهب» با زمینه کاری گروه سلفیه پژوهی دفتر تبلیغات بیان داشت: باید توجه داشت که مهم‌ترین بخش مبناپژوهی و نظریه شناسی، بخش معرفت‌شناسی است و مهمترین بخش از معرفت‌شناسی بخش منابع معرفت است و در منابع معرفتی نیز چالشی‌ترین منبع معرفتی که اندکی تغییر در استفاده از کارکردهای آن، مسیر یک مذهب یا فرقه را تغییر می‌دهد منبع معرفتی عقل است و از این رهگذر است که ما در تاریخ مذاهب کلامی مشاهد می‌کنیم که پیرامون این منبع معرفتی فرقه‌های و مکاتب گوناگونی از یکدیگر راه خود را جدا کرده‌اند.

به عنوان مثال معتزله در برهه‌ای از تاریخ، راه خود را از اهل حدیث جدا کردند و اشاعره و ماتریدیه و طحاویه نیز از این قاعده مستثنا نبودند و حتی شیعه نیز در مقطعی با تأثیر از معتزله در استفاده از کارکردهای عقل وارد فاز جدیدی شدند و این تغییر و تحول بینا مذهبی و درون مذهبی پیرامون عقل تا به امروز ادامه دارد.

دبیر جلسه اضافه کرد: این بخش از اهمیت عقل پژوهی از یک طرف و اینکه یک روش مرسوم در تخطئه و نقد مذاهب دیگر وجود دارد و آن این است که فرقه و مذهب یا شخصیت مورد نقد را در مقابل جماعت و اجماع قرار بدهیم، کاری که امروز منتقدین شیعه در برابر شیعه انجام می‌دهند.

گروه محترم سلفیه پژوهی نیز برای استفاده از این تکنیک انتقادی در مقابل ابن تیمیه، با ورود به عرصه پژوهش عقل عند المذاهب بر این شدند که با استخراج نظریات مکاتب و مشاهیر اهل سنت و قرار دادن همه آن‌ها در مقابل ابن تیمیه وی را در مقابل جماعت و اجماع قرار دهند تا ضمن به چالش کشیدن او به نوعی پذیرش نقد نسبت به ابن تیمیه را در بین مذاهب دیگر تسهیل کنند و ابهّت و هیمنه شیخ الاسلامی او را بشکنند.

حجت الاسلام مهاجری افزود: تحقیق جایگاه و کارکردهای عقل نزد فخر رازی یکی از سلسله مباحثی است که توسط حجت الاسلام مرتضی فلاح در راستای پروژه مذکور تدوین و تألیف شده که برای آن زحمات زیادی کشیدند و در این جلسه ارائه خواهد شد.

پس از توضیحات دبیر جلسه، ارائه دهنده محترم، حجت الاسلام فلاح در تبیین مقاله خود ابتداء به ضرورت بحث اشاره کرد و گفت: یکی از دلائلی که در بین شخصیت‌های اشعری، نظریات فخر رازی مورد توجه بنده قرار گرفت این بود که امروز تفکرات او در بین مسلمانان حدود ۴۰۰ میلیون نفر طرفدار داشته و مراکز و دانشگاه‌های مهم جهان اسلام نظیر دانشگاه الازهر به نظریات او بسیار بهاء داده و مورد توجه‌اشان قرار گرفته است.

وی در تشریح فرضیه مقاله‌اش بیان داشت: آنچه من در این مقاله به عنوان فرضیه دنبال می‌کردم این بود که فخر رازی در حوزه عقائد اشعری و در حوزه روش و اثبات عقائد عقل گرای تام و معتزلی است.

نکته مهمی که حجت الاسلام فلاح در بخش حیات علمی فخر رازی به آن اشاره کرد این بود که دلیل نامیدن فخر رازی به امام المشکّکین این است که وی اساتید زیادی نداشته و به جز پدرش و شخصیتی به نام جیلی استفاده زیادی از اساتید دیگر نکرده است. این امر باعث تشتّت آراء و تعدد نظریات در منظومه فکری او شده است.

ارائه دهنده این جلسه، در حوزه معناشناسی پس از اینکه ۹ معنا از معانی عقل را از آثار فخر رازی برشمرد در جمع‌بندی بین این معانی به دو نکته اشاره کرد:

  1. عقل نزد فخر رازی علم است و ابزار و آلت و نور و غریزه و … نیست.
  2. عقل مشترک لفظی بوده و داراری معانی گوناگون است.

حجت الاسلام فلاح پس از اینکه مکتب کلامی فخر رازی را یک مکتب عقلی فلسفی ارزیابی کرد، به جایگاه اقسام عقل نزد فخر رازی پرداخت و گفت: جایگاه اقسام چهارگانه عقل نظری، عملی، ابزاری و منبعی نزد فخررازی بدین گونه است که:

  1. عقل عملی: در این حوزه فخر رازی و اشاعره منکر حسن و قبح عقلی‌اند.
  2. عقل نظری و ابزاری: ابتدایی ترین کاربرد عقل نظری، ابزاری بودن آن است که مورد قبول همه فرق و مذاهب می باشد بزاری بودن عقل است.
  3. عقل منبعی: مهمترین بحث ما در نظریه‌پژوهی فخر رازی و فخر رازی از این نوع عقل در مباحث اثبات عقائد به طور کامل استفاده می‌کند.

وی در تبیین قسم سوم عقل و بهره‌جویی از آن در اثبات عقائد این حوزه را به چند بخش تقسیم کرد و بیان داشت: فخر رازی در هفت مورد در اثبات عقائد فقط از عقل استفاده کرده، در دو مورد فقط از نقل استفاده کرده و در پنج مورد هم از عقل و هم از نقل بهره برده است.

ارائه دهنده محترم، در پایان مطالب خود بحث تعارض عقل و نقل را مطرح کرد و افزود: این بحث یکی از مباحث مهم در حوزه عقل‌پژوهی بوده و موضع یک نظریه‌پرداز نسبت به عقل را به خوبی روشن می‌کند. فخر رازی در تعارض عقل و نقل، دلیل عقلی را همیشه مقدم کرده و معتقد است این تقدم نه به خاطر یقینی بودن عقل بلکه به خاطر خصوصیّتی است که در جنس عقل در مقابل نقل وجود دارد.

پس از ارائه حجت الاسلام فلاح، ناقد محترم جلسه جناب آقای دکتر محمد جعفر رضایی، شش اشکال و یک پیشنهاد نسبت به مطالب مطرح شده در جلسه عنوان کرد و گفت: اولین اشکالی که به نظرم آمد این است که ارائه دهنده محترم بایستی قبل از اینکه فرضیه خود را مبنی بر معتزلی بودن مسلک اعتقادی فخر رازی، مطرح کنند، برای ما روشن می‌کردند که از جهت منطقی چه رابطه‌ای بین عقائد معتزلی و اشعری وجود دارد. بنده معتقدم اشاعره و معتزله تفاوت چندانی در روش ندارند و به طور کلّی کلامیون از اشاعره و معتزله از حیث روش مشترک‌اند و اختلافات جزئی در برخی از مصادیق دارند.

وی در تبیین اشکالات خود بر مطالب مطرح شده در این جلسه اضافه کرد: یکی از سؤالات من از جناب آقای فلاح این است که در حوزه عقل نظری، آیا فخر رازی به معتزله نزدیک شد یا در اینجا نیز فخر رازی ادامه دهنده راه دیگر اشاعره است و نسبت به بقیه اشاعره نوآوری نداشته است؟

یکی دیگر از اشکالاتی که دکتر رضایی به حجت الاسلام فلاح گرفت، در بحث تقابل عقل و نقل بود؛ وی در این رابطه گفت: تحقیق شما در این زمینه نیز ناقص است چرا که علی رغم تأکید شما بر منحصر بودن فخر رازی بین اشاعره در مقدم داشتن عقل در تقابل عقل و نقل، دیگرانی همچون جوینی و باقلانی نیز در تقابل عقل و نقل، عقل را مقدم می‌کنند.

دکتر محمد جعفر رضایی افزود: آنچه در جستجوی آثار اشاعره دستگیر من شده این است که دلیلی بر تقدم نقل توسط اشعری نیز وجود ندارد ولی باز تابع دلیلم و اگر ادله‌ای مبنی بر این تقدّم دارید بیان کنید تا مورد استفاده بنده نیز قرار بگیرد.

وی با استناد به عبارتی از کتاب المحصل به معناشناسی عقل نزد فخر رازی اشکالی وارد کرد و بیان داشت: آنچه در متن پیش‌روی من قرار دارد این است که فخر رازی پس از برشمردن چند معنا از عقل و ردّ آن‌ها به این نتیجه می‌رسد که بهترین معنا برای عقل غریزه بودن آن است نه معنای علم که جناب آقای فلاح معنای علم را برای آن بیان کردند.

ناقد جلسه بیان داشتد: اینکه به نظر ارائه دهنده محترم فخر رازی استفاده از نقل در جاهایی که عقل و نقل هر دو کاربرد دارند عبث و بیهوده می‌دانند، نظریه صحیحی نیست چون هر چند فخر رازی در جایی به این مطلب اشاره‌ای داشته است ولی روح اندیشه‌های فخر با این مطلب منافات داشته و چنین گزاره‌ای را برنمی‌تابد.

دکتر محمد جعفر رضایی در پایان نقدهای خود به مطالب ارائه شده در جلسه به تبیین یک پیشنهاد پرداخت و گفت: یکی از فعّالیت‌های مهم فخر رازی و یکی از خدمت‌های او به مکتب اشعری این بود که توانست قسمت‌های مبهم عقائد اشاعره را که نتوانسته بودند استدلال مناسبی برای آن بیاورند با فلسفه رفع ابهام کرد؛ از این رو پرداختن به این مطلب با توجه به رویکری که جناب آقای فلاح در گروه سلفیه پژوهی دفتر تبلیغات دارند بسیار مناسب و به جا بود.

پس تبیین نقدهای دکتر محمد جعفر رضایی، حجت الاسلام فلاح به پاسخگویی به ناقد محترم پرداخت و بیان کرد: درست است که غیر از فخر رازی بقیه متکلمین اشاعره نیز از منبع عقل در استدلالات خود بهره برده‌اند اما تفاوت بین این دو نوع استفاده در شدت و ضعف و برهانی یا جدلی بودن استفاده از عقل است.

وی در پاسخ به عدم نوآوری فخر رازی در استفاده از عقل نظری نسبت به بقیه اشاعره نیز گفت: هر چند من این اشکال را قبول ندارم ولی قابل ذکر است که بحث از عقل نظری را بنده طرداً للباب در مباحث گنجاندم و الا ما حتی اگر ثابت کنیم که فخر رازی در استفاده از عقل نظری پیرو سایر اشاعره بوده و از روش معتزله استفاده نکرده، باز خللی در روند اثبات فرضیه ما ندارد چرا که محل نزاع بر سر عقل منبعی است نه عقل نظری.

حجت الاسلام فلاح در رابطه با تشابهات دیگر اشاعره نظیر جوینی و باقلانی با نظریات فخر رازی بیان داشت: اولاً با مراجعه به مدارک معتبر و آثار این دو نظریه‌پرداز اشعری ثابت می‌شود که اینها هر چند مطالبشان با فخر رازی تشابهاتی دارد امّا عیناً همان نیست و ثانیاً طبق آنچه ما با اسناد و مدارک معتبر ثابت کردیم، باقلانی و جوینی در تقابل بین عقل و نقل، نقل را مقدم می‌کنند.

ارائه دهنده جلسه در پاسخ به استبعاد ناقد، نسبت به اینکه ابوالحسن اشعری نقل را بر عقل مقدم می‌کند، ضمن ارائه مدرک گفت: با توجه به اینکه موضوع تحقیق بنده آراء و اندیشه‌های ابوالحسن نبوده، این مطلب را از با اطمینان به جناب آقای ربانی گلپایگانی به عنوان اصل موضوع در تحقیق فرض کردم.

وی همچنین سخن ناقد مبنی بر غریزه بودن عقل را به چالش کشید و افزود: اینکه فخر در یک موضع از کتاب المحصل به غریزه بودن عقل توجه داده باشد به هیچ عنوان نمی‌تواند ناقض آراء او در همه کتبش به خصوص در کتاب مطالب العالیه باشد که آخرین نوشته او و حاکم بر آراء اوست. وی در این کتاب تصریح دارد که عقل به معنای علم است.

حجت الاسلام مرتضی فلاح در پایان ضمن تشکر از ناقد و مطالب مفیدی که در این جلسه مطرح کرده بود خطاب به ناقد گفت: مطلبی که در رابطه با فخر بیان فرمودید مبنی بر اینکه استفاده از نقل در اثبات عقائد و معارف دینی در جایی که عقل وجود دارد با مبانی و روح علمی حاکم بر اندیشه‌های فخر ناسازگار است به هیچ عنوان مورد پذیرش بنده نیست چرا که ادراک و انتزاع چنین مطلبی نیاز به تتبع زیاد و آشنایی با ادبیات و آراء و اندیشه‌های او دارد و آنچه بنده در طی چندین ماه به آن رسیده‌ام خلاف برداشت شما از آراء فخر رازی است و معتقدم علاوه بر تصریحات فخر، چهارچوب فکری او نیز بر عبث بودن نقل در جایی که عقل کاربرد دارد، دلالت کامل دارد.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ثبت شده در سایت انجمن كلام اسلامی حوزه طی شماره 1512 توسط انجمن کلام اسلامی حوزه علمیه و در روز پنجشنبه ۳۰ دی ۱۴۰۰ ساعت ۱۲:۵۶:۱۲
© Copyright 2022 https://ikq.ir . All Rights Reserved چاپ این خبر
شماره : 1508
۲۵ / ۱۰ / ۱۴۰۰ - ۱۸:۲۲

سلسله نشست های کلام پژوهان جوان با موضوع«جایگاه عقل نزد فخر رازی» برگزار می گردد.

به گزارش روابط عمومی انجمن کلام اسلامی حوزه ، برگزاری نشست علمی با موضوع” جایگاه عقل نزد فخر رازی” به همت انجمن کلام اسلامی در مکان انجمن های علمی حوزه برگزار می گردد.   این نشست علمی با ارائه : حجت الاسلام و المسلمین مرتضی فلاح زیارانی در تاریخ ۲۸ دی ماه جاری برگزار می

به گزارش روابط عمومی انجمن کلام اسلامی حوزه ، برگزاری نشست علمی با موضوع” جایگاه عقل نزد فخر رازی” به همت انجمن کلام اسلامی در مکان انجمن های علمی حوزه برگزار می گردد.

 

این نشست علمی با ارائه : حجت الاسلام و المسلمین مرتضی فلاح زیارانی در تاریخ ۲۸ دی ماه جاری برگزار می گردد .

ناقد این نشست علمی استاد ارجمند دکتر محمدجعفر رضایی مدیر گروه تاریخ،کلام پژوهشکده کلام اهلبیت علیه السلام خواهند بود .

دبیری علمی این جلسه بر عهده حجت الاسلام والمسلمین مهاجری می باشد .

نحوه برگزاری:حضوری و آنلاین

 

۱) حضوری : ساعت ۱۵ سالن همایش انجمن های علمی حوزه(با رعایت پروتکل های بهداشتی)

 

به آدرس: قم – خیابان جمهوری – کوچه دوم – فرعی چپ – ساختمان انجمن های علمی حوزه – طبقه همکف

 

۲) آنلاین: لینک کرسی ترویجی

 

👇👇👇👇

 

 https://lms.maaref.org/jikq/

 

شرکت عموم طلاب و دانشجویان، خواهران و برادران آزاد می باشد .

ثبت شده در سایت انجمن كلام اسلامی حوزه طی شماره 1508 توسط انجمن کلام اسلامی حوزه علمیه و در روز شنبه ۲۵ دی ۱۴۰۰ ساعت ۱۸:۲۲:۳۶
© Copyright 2022 https://ikq.ir . All Rights Reserved چاپ این خبر
شماره : 1477
۳۰ / ۹ / ۱۴۰۰ - ۱۸:۰۶

پانزدهمین مجمع سالیانه انجمن کلام اسلامی حوزه با موضوع “راهکارهای توسعه دانش کلام” با حضور آیت الله اعرافی برگزار شد.

به گزارش روابط عمومی انجمن کلام اسلامی حوزه، آیت الله علیرضا اعرافی، شب گذشته در پانزدهمین مجمع سالیانه انجمن کلام اسلامی حوزه با موضوع “راهکارهای توسعه دانش کلام” که در سالن خواجه نصیر الدین طوسی دفتر تبلیغات اسلامی برگزار شد، ضمن تسلیت ایام سوگواری شهادت بانوی گرامی اسلام صدیقه طاهره سلام الله علیها، یاد و

به گزارش روابط عمومی انجمن کلام اسلامی حوزه، آیت الله علیرضا اعرافی، شب گذشته در پانزدهمین مجمع سالیانه انجمن کلام اسلامی حوزه با موضوع “راهکارهای توسعه دانش کلام” که در سالن خواجه نصیر الدین طوسی دفتر تبلیغات اسلامی برگزار شد، ضمن تسلیت ایام سوگواری شهادت بانوی گرامی اسلام صدیقه طاهره سلام الله علیها، یاد و نام اندیشوران حوزه های علمیه به ویژه متکلمان بزرگ جهان اسلام و پیش گامان تبیین و دفاع از اندیشه اسلامی و معارف اهل بیت علیهم اسلام را گرامی داشت.

وی در ادامه بر اهمیت توسعه و تعمیق حوزه علوم عقلی و علم مهم کلام اسلامی تاکید نمود و اظهار داشت: علم کلام برای بالندگی، رشد و استواری در پایه های نظام اسلامی به رشد، تقویت، توسعه و تقویت متدولوژی و منهج شناسی وابسته است.

مدیر حوزه های علمیه به علل و عوامل رشد و توسعه علوم فقهی اشاره کرد و ابراز داشت: فقه در یک داد و ستد مستمر با اصول، رشد و پیشرفت پیدا کرده است و به نوعی می‌توان گفت: ژرفایی و عمق فقه در یک رفت و برگشت پیوسته و دائمی با اصول شکل گرفته است.

ضرورت منهج شناسی استنباط کلامی در گزاره های توصیفی، عقلی و نقلی

عضو شورای عالی حوزه افزود: دانشوران، نهادها و شخصیت های فعال در حوزه های دانشی غیر فقه و مشخصا کلام باید به پایه ریزی اصول کلام به معنای اصول فقه پرداخته و منهج شناسی استنباط کلامی در گزاره های توصیفی عقلی و گزاره های نقلی را پایه ریزی کنند.

آیت الله اعرافی قواعد مشترک و گزاره های اختصاصی به گزاره های تجویزی فقهی را مورد توجه قرار داد و افزود: اصول فقه به دو بخش اساسی قواعد استنباط از منابع دینی اعم از گزاره های توصیفی و تجویزی تقسیم می شود.

عضو فقهای شورای نگهبان با تاکید بر این که اصول گنج فاخری دارد که برای هر متفکر و پژوهشگر قلمروهای علوم اسلامی از جمله حوزه کلام مثمرثمر است، خاطرنشان کرد: بازسازی و بازخوانی اصول و فعال سازی برای به کارگیری در حوزه کلام و استنباطات کلامی امر مهمی است که باید مورد توجه قرار گیرد.

وی افزود: اگر می خواهیم کلام ما در ۵۰ سال دیگر از عظمت بالاتری برخوردار باشد، باید به حوزه متدولوژی، منهج و روش شناسی توجه روزافزونی داشته باشیم.

نظام‌مندی، رشته سازی و ساماندهی فقه الکلام و فقه العقیده در راستای پاسخ به نیازها

مدیر حوزه های علمیه با اشاره به اینکه غیر از کلام خاص باید به کلام های ویژه از جمله کلام مضاف در حوزه های خاص توجه بیشتری داشته باشیم، یادآور شد: کلام های متنوع و خاص ضرورتی است که باید بدان پرداخت و بخش زیادی از هجمه ها مربوط به نظامات حقوقی، سیاسی و .. است که علیرغم فروانی پژوهش ها، نیازمند نظام مندی، رشته سازی و ساماندهی ناظر به نیازها هستیم.

عضو شورای عالی حوزه بر اهمیت تقویت فقه الکلام و فقه العقیده ناظر به نیازهای دنیای جدید تاکید کرد و یادآور شد: فقه معاصر باید سطوحی همچون: بازسازی رشته ها ناظر به پرسش های نو، افزودن فصول و ابواب جدید با توجه به شرایط جدید و تألیف کتابهای جدید فقهی ناظر به حوزه‌های مختلف دانشی و توسعه علوم پیرامونی حوزه را مورد توجه بیشتر قرار دهد.

آیت الله اعرافی با تاکید بر این که باورها و التزامات قلبی، امور جوانحی اختیاری هستند که مشمول احکام خمسه می شوند، لذا نیازمند تقویت فقه العقیده هستیم، خاطرنشان کرد: نیاز است تا کلام بین الادیانی و بین المذاهبی را در سطوح مختلف مورد توجه قرار دهیم.

اهمیت هویت بخشی به صاحبان اندیشه توحیدی در دنیای امروز

عضو فقهای شورای نگهبان افزود: باید از معتقدان به عالم قدس و مبادی غیبی در برابر الحادهای نوین صیانت نماییم؛ چراکه در صورت ورود به این حوزه، در جبهه بزرگ جهانی ایفای نقش کرده و صاحبان اندیشه الهی احساس هویت مشترکی خواهند کرد.

وی در بخش دیگر از سخنان خود با بیان این که ۱۰۰ تا ۳۰۰ طرح مهم، خیلی مهم و راهبردی در حوزه های علمیه ترسیم شده است، خاطرنشان کرد: گنجینه ای فاخر از طراحی ها اعم از ۲۰ سند راهبردی، برنامه توسعه حوزه های استانی تنها بخشی از این موارد است.

آیت الله اعرافی با تأکید بر این که خادمان شما شبانه روز وقت خود را صرف نموده‌اند تا جبهه وسیع طرح ها را برای پاسخ به نیازهای روز عملیاتی نمایند، خاطرنشان کرد: ما کار حوزه را مهمتر و ارزشمندتر از هر چیزی می دانیم؛ به گونه ای که قربانی شدن خودمان برای حوزه را ارزشی والا می پنداریم.

۵۰۰ رشته حوزوی تا پایان ۱۴۰۱ نهایی می شود

وی با تاکید بر این که تاکنون بیش از ۱۰۰ رشته سرفصل نویسی شده است، خاطرنشان کرد: تا پایان ۱۴۰۱ حدود ۵۰۰ رشته حوزوی سرفصل نویسی شده و نقشه اجرایی آن نهایی خواهد شد و گروه های علمی در پیشبرد و اجرای آن فعال تر عمل خواهند نمود.

مدیر حوزه های علمیه با بیان این که در برنامه پنج ساله حوزه های استانی، توسعه رشته ها و گرایش ها ناظر به نیاز مناطق ترسیم شده است، اظهار داشت: درختواره مهارت ها و آموزش های کاربردی حوزه، از جمله اقداماتی است که برخی از محورهای آن با حوزه کلام در ارتباط است.

مهمترین زمینه‌های بهره مندی از ظرفیت اندیشمندان کلام اسلامی

عضو شورای عالی حوزه با بیان این مطلب که سطوح عالی متن خوانی به عنوان دروس تحقیق را نیز می توان به حوزه کلام توسعه داد، اظهار داشت: متون بدیل، سطح ۵ و دوره ویژه برای ممتازین سطوح چهار برای صاحب نظری و حرکت به سمت اجتهاد، اصلاح محدوده ها، نظام جامع اندیشه اسلامی، برنامه پنج ساله حوزه های استانی، گروه های فلسفه و کلام و علوم عقلی، توسعه انجمن ها از جمله انجمن کلام در شهرها و استان ها، طرح های مورد نیاز نظام که بُعد کلامی دارد، طرح گفتمان علمی انقلاب اسلامی، امتیازات اساتید، از مواردی است که می توان از ظرفیت اندیشمندان حوزه علوم عقلی و کلام اسلامی برای اتقان مباحث استفاده حداکثری نمود.

عضو فقهای شورای نگهبان یادآور شد: ارتباط کلام با حوزه تبلیغ و شبکه های متنوع آن، اتصال خروجی های فکری و کلامی حوزه و امتداد آن به صحنه تبلیغ، راهبرد بزرگی است که نیازمند طرح و برنامه است.

آیت الله اعرافی بانک ایده ها را از دیگر رویکردهای مرکز مدیریت حوزه های علمیه دانست و اذعان داشت: آنچه می فرمایند بر اصول متعارف طرح و ایده جدید باشد ارزش گذاری شده و قطعا بر روی آن کارشناسی های جامعی صورت خواهد گرفت.

 

ضرورت توسعه دروس خارج کلام در حوزه های علمیه

حجت الاسلام والمسلمین سبحانی نیز در ابتدای این جلسه ضمن ارائه گزارشی از فعالیت های انجن کلام اسلامی حوزه های علمیه، توانمندی و حضور در صحنه و درگیری با مسائل واقعی را از ویژگی های دانش کلام دانست و اذعان داشت: هرجا دانش کلام فعال بوده، حوزه علوم آل الله زنده تر عمل نموده است.

وی با بیان این که رسالت دانش کلام رسالت خاص اختصاصی است و هیچ دانش دیگری را نمی توان جایگزین آن نمود، اظهار داشت: رصد محیطی مستمر از سطح کشور نشان دهنده آمار وحشتناکی از حضور گروه‌ها، مکاتب و اندیشه های مختلف است که نو به نو در حال اشتراک و ازدیاد هستند.

رئیس انجمن کلام اسلامی حوزه های علمیه افزود: همانطور که در فرمایشات رهبر معظم انقلاب است، هم آوردی اندیشه ها در صحنه های مختلف اجتماعی و بین المللی، نیازمند پاسداران استوار و مرزداران بزرگ عرصه فکر و اندیشه است.

دانش کلام باید پاسخگوی تهاجمات به حوزه و اسلام باشد

حجت الاسلام والمسلمین سبحانی با اشاره به این که حوزه اسلام و اهل بیت(ع) قبل از این که حوزه فقه باشد، حوزه کلام است، خاطرنشان کرد: متاسفانه کلام در حوزه‌های علمیه منسوخ شده و نیازمند کلامی برای پاسخ به تهاجمات به حوزه و اسلام هستیم.

وی با تاکید بر این که امروز پیشرفت های خوبی در حوزه آموزش و بخش های پژوهشی شکل گرفته است و هنوز با آن نیاز اساسی فاصله زیادی داریم، خاطرنشان کرد: از آسیب‌های جدی علم کلام می توان به این نکته اشاره کرد که هنوز کلام اسلامی از دروس حاشیه ای تلقی می شود و نتوانسته آنگونه که باید، جایگاه خود را پیدا کند.

 

عوامل سه‌گانه انزوای دانش کلام در حوزه‌های علمیه

سخنران این نشست در بخش دیگری از سخنان خود به عوامل انزوای دانش کلام اشاره کرد و اذعان داشت: حوزه‌های علمیه و جامعه شیعی ما در گذشته درگیر فضاهای جدید و گفتگو با دیگران نبودند؛ این مهم سبب شده است تا کلام که برای گفت‌وگو با سایر افکار و اندیشه هاست، به حاشیه کشانده شود.

حجت الاسلام والمسلمین سبحانی با بیان این که برخی براین باورند اگر افکار باطل را به خود واگذاریم از بین خواهد رفت، اظهار داشت: امروز وجود رسانه های مختلف و فضای مجازی و شکل گیری تعاملات گسترده جهانی، همه اندیشه ها و افکار را حاضر و فعالتر از گذشته نموده است.

وی توانمندی های حوزویان نسبت به دانش کلام را از دیگر چالش های این عرصه برشمرد و یادآور شد: در گذشته در حوزه های علمیه همه حوزویان در کنار رشته‌های دیگر، در دانش کلام توانمند بودند. متاسفانه امروز دانش کلام و اطلاعات کلامی حوزویان ما ضعیف شده است و از آن طرف گروه‌ها و فرقه‌های مختلف به صورت روز افزونی زیاد شده اند. برای پویایی در حضور نیازمند کسانی هستیم که بتوانند به این جریانات پاسخ داده، مقابله منطقی و استواری با اندیشه های انحرافی داشته باشند.

حجت الاسلام والمسلمین سبحانی در پایان سخنان خود با تاکید بر این که در کنار درس های فقه باید در حوزه کلام که فقه اکبر است درس‌های رسمی در سطوح عالی حوزه برگزار شود، خاطرنشان کرد: توسعه و رسمیت بخشی به درس خارج کلام در حوزه های علمیه از الزامات ورود به صحنه های مختلف اجتماعی و بین المللی و نیز موفقیت در تبیین بایسته اندیشه ناب الهی است.

 

گفتنی است، در بخشی از این جلسه تعدادی از اساتید راهبردی رشته کلام اسلامی به بیان نکته نظرات، دیدگاه و انتظارت خود از حوزه های علمیه پرداختند.

ثبت شده در سایت انجمن كلام اسلامی حوزه طی شماره 1477 توسط انجمن کلام اسلامی حوزه علمیه و در روز سه شنبه ۳۰ آذر ۱۴۰۰ ساعت ۱۸:۰۶:۴۳
© Copyright 2022 https://ikq.ir . All Rights Reserved چاپ این خبر